MAIL      HOME    


Huidige nummer

Oude nummers
Abonnement
Adverteren
Colofon
Mail de redactie
Links
                             

 Syncoop Nieuws nr. 59 (December 2007)

                                                                    Inhoud 2008

Nikolaj Tsvetkov: volksdansen gaat nooit verloren

De dag voor z'n vertrek terug naar Bulgarije nog even tijd gevonden voor een gesprekje met Nikolaj Tsvetkov. Alweer een succesvolle tournee in Nederland achter de rug. De volgende tour - winter 2008-2009 - staat alweer gepland. Ik probeer er achter te komen wie hij is en waarom hij zo populair is.


Foto: Michel van der Mark

Wie is Nikolaj Tsvetkov? Om te beginnen: een hele aardige en bescheiden man. Met veel hart en passie voor de Bulgaarse volksdans. En met een haast telepathische gave om die passie en het warme, innerlijke gevoel van de Bulgaarse folklore, over te brengen op de wat koelere en toch al flink verwende Nederlandse volksdanser. Dat het 'klikt' is des te verwonderlijker omdat hij slechts een paar woorden Engels spreekt (overigens worden dat er steeds meerÖ). Hij communiceert tijdens zijn lessen dan ook niet zozeer met woorden maar vooral via de 'danstaal': waarom veel woorden gebruiken als je de mensen kunt bekoren en opzwepen met je uitstraling, enthousiasme, het voorbeeld van je eigen manier van dansen en het tonen van je liefde voor de Bulgaarse dans? Voordoen en nadoen werkt prima als de lesgever weet wat hij doet.

Professional

Dat Nikolaj op die manier lesgeeft gaat zeker niet ten koste van zaken als didactiek, lesopbouw of dansuitleg. Van de grote lijn tot de stijldetails, het aanvoelen van het niveau van de groep, de keuze van het repertoire, de opbouw van de passen en figuren - het zit allemaal prima in elkaar. Nikolaj is dan ook geen beginneling. Hij is een zeer ervaren danser, choreograaf, docent en dansonderzoeker. In Bulgarije, maar ook daarbuiten, want naast in Nederland heeft hij al regelmatig lesgegeven (zowel cursussen en workshops als het zetten en aanleren van choreografieŽn) in landen als BelgiŽ, Japan, Denemarken en Frankrijk. Ook heeft hij dit jaar lesgegeven aan de studenten van de volksdansopleiding MBO Haarlem.

De Bulgaarse volksdans is dan ook zijn vak. Hij is een echte professional. Zijn huidige werk is professor in de choreografie en Bulgaarse volksdans bij de vakgroep Choreografie van de Jugozapadna Universitet 'Neofit Rilski' in Blagoevgrad, Pirin, Bulgarije. Onderwerpen die hij doceert zijn o.a. Bulgaarse volksdans, dansnotatie, danscompositie, choreografie en volksdansmethodiek. Deze folklore-opleiding in Blagoevgrad loopt tegenwoordig opmerkelijk goed en is nog steeds groeiende. Er melden zich jaarlijks zo'n 60 mensen aan voor de audities, waarvan er zo'n 15-20 tot de opleiding worden toegelaten. En dan te bedenken dat deze opleiding pas zo'n 15 jaar bestaat. Er zijn zelfs meer studenten dan aan de twee keer zo oude en zeer bekende volksdansopleiding aan de academie van Plovdiv.

Dorpsdans

Zijn eigen opleiding begon aan de choreografenschool in Sofia van 1976 tot 1979. Z'n diensttijd vervulde hij in het dansensemble van het leger. Daarna volgde hij van 1981 tot 1985 de opleiding volksdanschoreografie aan de dansacademie van Plovdiv. In die tijd werkte hij ook als danser bij het beroemde professionele staatsvolksdansensemble 'Trakija' uit Plovdiv. Hij stapte over naar het - misschien nog wel beroemdere - ensemble 'Pirin' uit Blagoevgrad, waar hij tot 1996 werkte. Dit ensemble is gespecialiseerd in dansen uit Pirin, Bulgaars MacedoniŽ, de regio waar hijzelf ook vandaan komt (hij is geboren en opgegroeid in Petric, een stadje in Zuidwest- Bulgarije op de grens met Joegoslavisch MacedoniŽ en Griekenland). Sinds 1996 is hij professor aan de universiteit van Blagoevgrad, alhoewel hij ook nog gewerkt heeft als danser en choreograaf met het nieuw opgerichte ensemble 'B‚lgare' aan een spectaculaire theatershow die alle veelkleurige facetten van de Bulgaarse volksdans voor het voetlicht bracht.

Natuurlijk weet hij veel over de dansen uit zijn geboortestreek. Hij schreef er zelfs een boek over (Nikolaj Tsvetkov: Dansfolklore uit Petric, Petric 2000). Maar een specialist van alleen maar Pirindansen wil hij zichzelf niet noemen. Hij is deskundig in de dansfolklore van alle regio's van Bulgarije: Sopluk, Sewernjasko, Dobrudza, Trakija, Strandza, Rodopa en Pirin. De dansen van Pirin zijn hem wel het meest dierbaar: die dansen uit z'n eigen geboortestreek zitten hem 'in het bloed'. Het was ook in Petric dat hij als kind al in aanraking kwam met folklore en volksdans, toen hij in een kindergroep meedeed die zich toelegde op de Rusaliiski igri, dansen behorende bij bepaalde wintergebruiken. Veel van de traditionele dansen uit zijn streek heeft hij nog geleerd van de mensen uit de dorpen. De goede dansers die vooraan de rij stonden deden een voor een hun eigen variaties op hun lievelingsmelodie, die ze tegen betaling door de muzikanten (meestal twee zurna's met tapan) lieten spelen. De andere dansers in de rij probeerden deze - soms nieuwe - dansfiguren na te doen. Dit is de traditionele manier waarop de rijke dansfolklore, met al z'n verschillende passen en figuren, ontstaan is.

Dansprogramma

Uit deze dansfolklore heeft hij de dansen geselecteerd die hij tijdens zijn tournee bij ons aanleert. Alle passen en figuren zijn traditioneel. De keuze van de variaties (uit verschillende dorpen of van verschillende dansers) en de volgorde daarvan op de specifieke meegebrachte muziekopnames, is door hem zelf vastgelegd. Met zijn dansprogramma wil hij ons laten zien hoe mooi en rijk de Bulgaarse folklore is. Dat deze folklore in de ziel van de Bulgaar besloten ligt. Dat, ondanks dat hij van zijn hobby zijn werk gemaakt heeft, Bulgaarse volksdans van binnenuit komt, uit het hart. Precies zoals er in de dorpen wordt gedanst: met ziel en zaligheid. Natuurlijk is dat een andere emotie dan hoe het er op de opleiding aan toe gaat, maar hij wil ook de jonge mensen op de universiteit iets mee geven van de traditie, van het gevoel en de trots over de eigen folklore.

Alhoewel het aantal gelegenheden dat er gevolksdanst wordt toch langzaamaan steeds minder wordt, blijft volksdansen populair. Dat er in de dorpen niet meer elke zondag op het plein gedanst wordt (meestal alleen nog maar bij feesten en speciale gelegenheden) en dat de manier van dansen en de muziek met hun tijd meegaan, wil echter nog niet zeggen dat er geen volksdansen meer bestaat - integendeel! Het laat zien dat volksdans levend is. In sommige steden zijn er mensen die, op een vaste avond in de week, gewoon voor de lol, Bulgaarse volksdansen (en soms dansen uit andere landen, of salsa en dergelijke) beoefenen; net zoiets als het volksdansen bij ons. En op elke bruiloft, en vaak ook in de discotheek, wordt altijd wel een volksdans gedaan: handen vast in de slinger, en tussen de tafels door een pravo doen.

Levende folklore

Nikolaj denkt dan ook niet dat het volksdansen in Bulgarije gaat verdwijnen. Het ziet er over b.v. 20 jaar wel anders uit, maar hij is er van overtuigd dat er nog steeds gevolksdanst zal worden. Alleen hoe? Dat weet niemand - niemand kent de toekomst. Ook verwacht hij dat de rijke streekgebonden folklore, met al z'n regionale stijlen en variaties, op de een of andere manier zichtbaar zal blijven. De Bulgaarse folklore heeft 500 jaar Ottomaanse overheersing en egalisering doorstaan en zal niet zomaar te verdwijnen. Wel zie je dat de professionele volksdansensembles die in de afgelopen 50 jaar ontstaan zijn het steeds moeilijker krijgen. Er is minder vraag naar optredens en het wordt steeds lastiger het hoofd (financieel) boven water te houden door hoog oplopende kosten voor b.v. kostuums. Op de Bulgaarse radio en TV hoor en zie je nog steeds veel folklore. Heel populair is de zogenaamde 'popfolk', of - met een Servische term - 'turbo folk'. Muzikaal gezien is het een eigentijdse mix van Bulgaarse, Servische, Griekse, Arabische, zigeuner, Turkse en popmuziek, gebracht door soms schaars geklede jonge dames en stoere getatoeŽerde jongemannen. Je kunt ook dit tot de levende folklore rekenen, alhoewel Nikolaj deze muziekvorm niet goed vindt voor de beeldvorming over de Bulgaarse volksmuziek. De al sinds begin jaren '90 in heel de wereld populaire 'Bulgarian wedding music', met sterren als Ivo Papazov, is een beter voorbeeld van nieuwe ontwikkelingen. Dat dit soort artiesten op de CD's, die ze vooral in het buitenland verkopen, zich te buiten gaan aan mengvormen van Bulgaarse volksmuziek met jazz en pop, neemt niet weg dat deze groepen in eigen huis b.v. tijdens bruiloften gewoon traditionele muziek spelen, hooguit met modern instrumentarium en in een nieuw jasje. Over een aantal jaren is dit te beschouwen als de overgeleverde folklore. Levend dus. Het oude leeft voort in het nieuwe. Dat is Nikolaj's motto: volksdansen gaat nooit verloren.

Radboud Koop
(gebaseerd op interview met Nikolaj Tsvetkov op 12 januari 2008.
Met dank aan Michel v.d. Mark)

Bron: Syncoop Nieuws nr. 60 (Maart 2008)
http://www.syncoopnieuws.nl/archief/2008/03.html

                                                                    Inhoud 2008
 


Wilt u adverteren, of activiteiten in de  agenda aankondigen?

Mail naar: syncoop@wxs.nl





GeÔnteresseerd in CDís met volksmuziek?

Bezoek dan  www.syncoop.com




 

Copyright SyncoopNieuws 2008