MAIL      HOME    


Huidige nummer

Oude nummers
Abonnement
Adverteren
Colofon
Mail de redactie
Links
                             

 Syncoop Nieuws nr. 54 (Maart 2006)

                                                                    Inhoud 2006

Bal folk houdt volksdansers spiegel voor

Terwijl veel volksdansgroepen moeite hebben het ledenaantal op peil te houden en de vergrijzing toeslaat, is er in Nederland ook een dansbeweging die bloeit: Bal Folk. Deze uit België en Frankrijk overgewaaide danscultuur kent meer opmerkelijke verschillen met de volksdanswereld. Allereerst is er het repertoire. Op een Bal Folk kun je verschillende dansen tegenkomen, maar de ´heilige zes´ zullen niet ontbreken. De wals, mazurka en scottisch als parendansen die vrij in de ruimte worden gedanst, de bourree in lange rijen van partners tegenover elkaar, en twee dansen waarin je steeds van partner wisselt: de jig en de cercle. Die laatste twee zijn in de volksdanswereld bekend onder de namen All American Promenade en Tovercirkel. Ook populair zijn Bretonse dansen als de An dro en Hanter dro, en je kunt er ook dansen tegenkomen als de Wals in vijf of acht tellen.


foto: Louise Marius

Bijna al deze dansen zijn traditioneel Frans, een land dat Nederlandse volksdansers een beetje links laten liggen. Die herkomst is niet toevallig. De Bal Folk-beweging vindt zijn oorsprong in de Franse folkfestivals zoals dat van Saint Chartier. Een enorme impuls kreeg deze vorm van dansen in België, waar harmonicaspeler Wim Claeys in 2000 de Boombals introduceerde. De naam is simpel te verklaren: de eerste boombals werden gehouden in een ateliertje aan de Boomstraat in Gent. In België is de naam Boombals blijven bestaan, ook al vinden die nu plaats in veel grotere zalen en zeker niet meer alleen in Gent. Een paar honderd dansers is geen uitzondering.

Een ander kenmerk van de Bal Folk beweging is dat er geen vaste muziekjes bestaan voor de dansen. Waar volksdansend Nederland spreekt over dé Tarantella, en dan vrijwel altijd hetzelfde muziekje hoort, daar zijn er voor de Bourree of Scottisch honderden verschillende wijsjes in omloop. Er komen er nog steeds bij, want er zijn ook muzikanten die zelf nieuwe deunen schrijven. Het grootste deel is wel min of meer traditioneel. De verspreiding gaat veelal via Internet, hetzij in de vorm van partituren, hetzij in de vorm van mp3-bestanden. Ook opnames tijdens festivals zijn vaak een bron voor nieuw repertoire. Uit het hoofd spelen is de norm, maar het aanleren van nieuwe muziek gebeurt ook van papier, het is niet verboden om op het podium een muziekstandaard neer te zetten.

Bal Folk is bij uitstek een beweging van muzikanten die het leuk vinden om voor dansers te spelen of om zelf ook te dansen. Er komen ook wel mensen op af die zelf geen instrument spelen, maar er is een grote wisselwerking. Op een Bal Folk zijn er meestal wel drie muziekgroepen die een belangrijk deel van de avond begeleiden, maar het is ook zeer gebruikelijk dat er meer bands spelen die niet van te voren zijn aangekondigd. Zoals bij een volksdansbal nog wel eens een flapover hangt om verzoekdansen op te schrijven, zo is er bij een Bal Folk soms een bord waar muzikanten zich kunnen inschrijven om een deel van het programma te verzorgen. Na het officiële deel van de avond (meestal afgesloten met een cercle die extra lang duurt), zijn er ook nog vaak gelegenheidsorkesten actief. Veel van de muziek is snel op te pikken, maar er is ook wel sprake van een soort standaardrepertoire van melodieën die iedereen wel kent.

De naam spansen is verzonnen door Marco Knol en Auke Eringa. ,,We merkten dat deze avonden een enorme vlucht namen, en vonden dat er een goede naam voor moest komen. Spansen is een samentrekking van Spelen en Dansen´´, zegt Auke Eringa. ,,Hoewel dat woord nog steeds wordt gebruikt, is inmiddels Bal Folk toch wel de meest gebruikte aanduiding geworden.´´ Auke speelt ook in de Spanscel Noord, een muziekgroep in Groningen. ,,Die naam is eigenlijk een geintje, de groep is voortgekomen uit de Folkguerrilla. Die naam geeft al een beetje aan dat het er redelijk anarchistisch aan toe gaat. De Folkguerrilla is niet zo zeer een vaste groep, maar meer een samenwerking van muzikanten die op bals optreedt.´´

Daarmee snijdt Auke een ander opvallend verschil met de georganiseerde volksdanswereld aan. Het losse karakter. Er is geen Landelijk Centrum Bal Folk, er is geen tijdschrift, er zijn zelfs geen Bal Folk-dansgroepen. ,,Er zijn gewoon veel mensen die dit leuk vinden, die elkaar via Internet op de hoogte houden van activiteiten. Er is natuurlijk wel een soort harde kern van mensen die je overal ziet, maar er zijn ook altijd heel veel nieuwkomers. Bal Folk is erg sociaal, je wordt heel snel in het wereldje opgenomen. Hoewel het vooral parendansen zijn, is het zeker niet de bedoeling om met een vaste partner te dansen. Het is eerder de norm om steeds een andere partner te vragen.´´

Op een Bal Folk staan veel meer mannen op de dansvloer dan op een Volksdansbal, al zijn de vrouwen toch wel licht in de meerderheid. De gemiddelde leeftijd ligt een stuk lager dan bij het volksdansen, al is het in Nederland ook niet een exclusieve jongerenaangelegenheid. In tegenstelling tot België, waar de Boombals via de studentensteden ook de nog jongere jeugd heeft bereikt. De jonge leeftijd van de Belgische dansers heeft ook invloed op de sfeer: in België gaat het soms wat richting disco. Mede doordat de bands in die grote zalen wel zwaar versterkt moeten spelen, maar ook omdat de bands meer popinvloeden in hun muziek hebben. Een groep als Aedo (gemiddelde leeftijd rond de 19) combineert volksmuziekinstrumenten als doedelzak en trekharmonica met saxen, elektrische gitaar en drums, in een aanstekelijke folkrock.

De Nederlandse Bal Folk orkesten houden zich aan de akoestische traditie. De opkomst van Bal Folk heeft een direct link met de groeiende populariteit van de trekharmonica in Nederland. Het waren veelal trekharmonicaspelers die in Frankrijk en België in aanraking kwamen met deze dansmuziek, en evenementen als Trek er es Uut in Groesbeek/Nijmegen hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van het verschijnsel. Ook in de cursussen van de stichting Draailier en Doedelzak is er vanouds aandacht voor dansen zoals die op het Bal Folk worden gedaan. Toch zijn er zeker niet alleen trekharmonica´s, doedelzakken en draailieren te zien op een Bal Folk podium. Er kan bijvoorbeeld ook een groep violisten staan. Harp, dwarsfluit, klarinet, niets is taboe. ,,Behalve de djembé, daar heeft bijna iedereen een hekel aan´´, zegt Auke. ,,Maar dat komt weer doordat die trommels zo snel overheersen. In Saint Chartier vormen ze een soort plaag.´´

Sommige Bal Folk liefhebbers zijn ook allergisch voor volksdansers. Die willen immers vooral moeilijke dansen, met veel ingewikkelde pasjes, waarbij je afhankelijk bent van een dansleider. Ze vervelen zich als er voor de zesde keer een mazurka wordt ingezet, ze zijn oud (ik hoorde ooit de term ´menopauzerende miepen´) en tot overmaat van ramp dragen ze ook nog gymschoenen! Op het Bal Folk forum kun je soms de meest vreselijke dingen over volksdansers lezen.

Voor Auke Eringa is iedereen welkom. ,,Maar er zijn absoluut verschillen. Het Bal Folk is vooral heel vrij, dat is denk ik het grootste verschil. Het grappige is dat je ook in Bal Folk wel een soort kledingcode ziet ontstaan. Je moet natuurlijk sowieso iets aantrekken waarin je lekker kunt dansen, maar je ziet bijvoorbeeld dat steeds meer vrouwen en meiden lange rokken of jurken aantrekken, ook als ze normaal altijd in spijkerbroek lopen. Maar die gymschoenen zul je op een bal folk niet vaak tegenkomen, er dansen wel veel mensen op hun sokken of op blote voeten. Inmiddels zie je dat het dansrepertoire van het Bal Folk ook wel iets wordt verbreed. Er is laatst een samenwerkingsproject geweest met Engelse dans in Utrecht, en er komt ook wel eens een hambo of polska langs.´´

In Nederland zijn er een paar plaatsen waar met enige regelmaat een Bal Folk wordt gehouden. Wageningen, Groningen, Eindhoven, Utrecht, Harlingen… de plaats is vooral afhankelijk van de muzikanten. Er zijn ´huisorkesten´, zoals Madlot of Chardon. De laatste tijd schieten de bals als paddestoelen uit de grond. Toch is het nog maar een flauwe afspiegeling van België. Tijdens de Gentse feesten was er maar liefst tien dagen achter elkaar Boombal. Onder de naam Boombal op Voyage wordt er bewust gewerkt aan de verspreiding van het verschijnsel, het is zelfs opgenomen in het programma van Jeugd en Muziek Vlaanderen. Er is een mailinglijst met zesduizend adressen van mensen die op de hoogte willen worden gehouden. Op folkfestivals zoals dat van Dranouter is er ruimte voor Bal Folk dansen. Ook op Nederlandse folkfestivals is het inmiddels heel gewoon dat dansers zodra ze enigszins passende muziek horen, spontaan een Jig of Scottisch inzetten. Ook dat zie ik volksdansers niet zo gauw doen.

Mark Benjamin

Zie voor meer informatie over bal folk op internet:

www.balfolk.nl

www.boombal.be

www.mota.xs4all.nl  (forum)

Bron: Syncoop Nieuws nr. 54 (Maart 2006)
http://www.syncoopnieuws.nl/archief/2006/01.html

                                                                    Inhoud 2006


Wilt u adverteren, of activiteiten in de  agenda aankondigen?

Mail naar: syncoop@wxs.nl





Geïnteresseerd in CD’s met volksmuziek?

Bezoek dan  www.syncoop.com




 

Copyright SyncoopNieuws 2006